Je rechten als patiënt

De wet die je rechten vastlegt

In België regelt de wet op de patiëntenrechten van 22 augustus 2002 — in 2024 nog uitgebreid — wat je mag verwachten van iedereen die je verzorgt. Die wet geldt bij ons thuis aan je keukentafel net zo goed als in een ziekenhuis.

Je hoeft die rechten niet op te eisen en er niet naar te vragen. Ze gelden gewoon, ook als je er nooit iets over zegt.

• Je hebt recht op kwaliteitsvolle zorg die past bij wat jij belangrijk vindt in je leven, en niet enkel bij wat medisch haalbaar is
• Je kiest zelf je zorgverlener, en je mag die keuze op elk moment herzien — ook nadat de zorg gestart is, en zonder uitleg
• Je hebt recht op begrijpelijke informatie over je toestand en over wat er met je gaat gebeuren
• Niets gebeurt zonder jouw toestemming, en je mag een behandeling weigeren of stopzetten
• Je mag ook zeggen dat je iets liever niet wil weten
• Er wordt een zorgdossier over je bijgehouden, en je hebt het recht dat in te kijken en er een kopie van te krijgen
• Je hebt recht op bescherming van je persoonlijke levenssfeer
• Je hebt recht op behandeling van je pijn
• Je mag een klacht indienen bij een onafhankelijke ombudsdienst

Wat een verpleegkundige mag doen — en wat niet

Wie in België zorg mag verlenen en onder welke voorwaarden, staat in de gecoördineerde wet van 10 mei 2015 betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, kortweg de WUG. Die wet bepaalt ook dat "verpleegkundige" een beschermde titel is: je mag ze pas voeren met het juiste diploma en een geldig visum.

De wet deelt ons werk in. Een deel van de verpleegkundige handelingen mogen we zelfstandig uitvoeren. Een ander deel — injecties, infuustherapie, bepaalde wondzorg — mag enkel op voorschrift van een arts. Dat is geen formaliteit die we voor jou uit de weg gaan: het is de reden dat we een voorschrift vragen voordat we starten, en de reden dat we soms eerst je huisarts moeten bellen.

Wij stellen geen diagnoses en schrijven niets voor. Merken we iets op — over een wond, over je medicatie, over hoe je erbij zit — dan brengen we dat ter sprake bij je arts, met argumenten. De beslissing ligt bij de arts. Wat we nooit doen, is jou aanraden om op eigen houtje voorgeschreven medicatie aan te passen of te stoppen.

Niet iedereen die langskomt is verpleegkundige, en dat staat er ook eerlijk bij. Zorgkundigen en ondersteunende medewerkers doen wat binnen hun opleiding valt, in opdracht van en onder toezicht van een verpleegkundige. Op onze teampagina zie je per persoon welke rol die heeft.

Het beroepsgeheim, en wat je familie te horen krijgt

Dit is het punt waar de meeste misverstanden zitten, dus we zeggen het onomwonden.

Alles wat we bij jou thuis zien en horen valt onder het beroepsgeheim (artikel 458 van het Strafwetboek). Dat is geen belofte die we doen maar een strafrechtelijke verplichting, en ze blijft ook gelden nadat de zorg gestopt is.

Met de zorgverleners die rechtstreeks bij jouw zorg betrokken zijn — je huisarts in de eerste plaats, en waar nodig je apotheker, kinesist of het ziekenhuis — delen we wat zij moeten weten om hun werk te doen. Dat heet het gedeeld beroepsgeheim: het blijft binnen de kring die je behandelt, en het gaat over wat nodig is, niet over alles.

Je familie valt daar niet vanzelf onder. Een dochter die belt omdat ze zich zorgen maakt, is geen zorgverlener, hoe goed bedoeld haar vraag ook is. Wij vertellen haar dus niet zomaar hoe het met je gaat. Wat we wél doen: haar geruststellen dat er iemand langskomt, uitleggen hoe zorg in het algemeen werkt, en aan jou vragen of we haar op de hoogte mogen houden.

Zeg je ja, dan doen we dat graag en spreken we af waarover. Zeg je nee, dan is dat het einde van het gesprek en hoef je daar geen reden voor te geven. Jij bepaalt wat er over jou gezegd wordt.

Op één punt maakt de wet een uitzondering: bij ernstig en dreigend gevaar mogen — en soms moeten — we ingrijpen en spreken. Dat komt zelden voor, maar we verzwijgen niet dat het bestaat.

Iemand aanduiden die met je meekijkt

Je kan iemand aanwijzen om je te helpen: een vertrouwenspersoon of een vertegenwoordiger. Die twee worden vaak door elkaar gehaald, maar ze zijn niet hetzelfde.

Een vertrouwenspersoon staat naast je. Die mag mee informatie krijgen, mee je dossier inkijken en bij gesprekken zijn — terwijl jij zelf blijft beslissen. Handig wanneer je veel informatie tegelijk krijgt of wanneer je liever niet alleen zit bij een moeilijk gesprek.

Een vertegenwoordiger beslist in jouw plaats, maar enkel wanneer je dat zelf niet meer kan. Je duidt die op voorhand schriftelijk aan. Doe je dat niet en kan je op een bepaald moment niet meer beslissen, dan bepaalt de wet zelf wie die rol krijgt — meestal je partner, en anders een kind, ouder, broer of zus.

Wil je zoiets vastleggen, zeg het gerust bij de opstart. Wij noteren het in je dossier en houden ons eraan.

Je gegevens en de GDPR

Voor je persoonsgegevens geldt de Europese privacywetgeving (de GDPR) samen met de Belgische gegevensbeschermingswet. Gezondheidsgegevens krijgen daarin de zwaarste bescherming die de wet kent.

Concreet houden we alleen bij wat we nodig hebben om je goed te verzorgen en om correct af te rekenen met je ziekenfonds. We bewaren dat zolang de wet ons dat oplegt en niet langer, we verkopen niets, en we geven niets door voor commerciële doeleinden. Aan wie we wél iets doorgeven en waarom, staat hierboven.

Wil je weten wat we over je bijhouden, of klopt er iets niet? Vraag het gewoon. Bel 0497 38 12 17 of mail naar info@thuisverpleging-deklaverbloem.be.

• inzage in je gegevens, en een kopie ervan
• verbetering wanneer er iets fout staat
• wissing van wat we niet langer nodig hebben — voor zover de wet ons niet verplicht het te bewaren
• beperking van of bezwaar tegen een bepaalde verwerking
• een klacht bij de Gegevensbeschermingsautoriteit

Niet tevreden? Laat het ons weten

We bijten niet. Loopt er iets niet zoals je had gehoopt, zeg het gerust — hoe klein het ook lijkt. We nemen zo'n opmerking niet persoonlijk op: het is de snelste manier om iets recht te zetten, en meestal komen we er samen gewoon uit. Zie je ertegenop om het rechtstreeks te zeggen, dan mag het ook per mail of via iemand van je familie.

Blijkt het toch geen goede match, dan helpen we je aan een doorverwijzing en dragen we je zorg netjes over. Daar is niets pijnlijks aan — het gaat erom dat jij goede zorg krijgt, niet om wie ze geeft.

Kom je er met ons niet uit, dan sta je niet met lege handen. Voor zorgverleners buiten het ziekenhuis kan je terecht bij de federale ombudsdienst "Rechten van de patiënt" van de FOD Volksgezondheid. Die dienst is onafhankelijk, bemiddelt gratis, en je hoeft ons daar niet eerst over in te lichten.

Gaat het specifiek over je gegevens, dan is de Gegevensbeschermingsautoriteit het adres. Ook daar kost een klacht je niets.